MỤC LỤC
Binh Pháp Tôn Tử
Thiên 01: Kế sách
Thiên 02 Tác chiến
Thiên 03 Mưu công
Thiên 04 Hình
Thiên 05 Thế
Thiên 06 Hư thực
Thiên 07 Quân tranh
Thiên 08 Cửu biến
Thiên 09 Hành quân
Thiên 10 Địa hình
Thiên 11 Cửu địa
Thiên 12 Hỏa công
Thiên 13 Dùng gián điệp
Các loại địa hình chiến đấu
Phụ Lục
Phương pháp 4 làm chủ
Tam thập lục kế
Tôn Vũ đã cầm quân bao nhiêu lần

Binh Pháp Tôn Tử
Ebook miễn phí tại : www.SachMoi.net

Thiên 01: Kế sách
Tôn tử nói:
Chiến tranh là đại sự của quốc gia, quan hệ tới việc sống chết của nhân dân, sự
mất còn của nhà nước, không thể không khảo sát nghiên cứu cho thật kỹ. Cho nên,
phải dựa vào năm mặt sau đây mà phân tích, nghiên cứu, so sánh các điều kiện tốt
xấu giữa hai bên đối địch, để tìm hiểu tình thế thắng bại trong chiến tranh:
1.- Một là đạo.
2.- Hai là Thiên.
3.- Ba là Địa.
4.- Bốn là Tướng.
5.- Năm là Pháp.
Đạo là chỉ việc chính trị, đạo nghĩa, phải làm cho nguyện vọng của dân chúng và
vua nhất trí với nhau, đồng tâm đồng đức. Có như vậy, trong chiến tranh mới có
thể bảo nhân dân vì vua mà chết, vì vua mà sống, không sợ hiểm nguy. Thiên là
thiên thời, nói về ngày đêm, trời râm trời nắng, trời lạnh trời nóng, tức tình trạng
về khí hậu thời tiết. Địa là địa lợi, nói về đường sá xa gần, địa thế hiểm yếu hay
bằng phẳng, khu vực tác chiến rộng hẹp, địa hình phải chăng có lợi cho tiến công,
phòng thủ, tiến tới, thối lui. Tướng là tướng soái, tức nói về tài trí, uy tín, lòng
nhân ái, lòng can đảm, sự uy nghiêm của người tướng. Pháp là pháp chế, nói về
tình trạng tổ chức, biên chế, sự quy định về hiệu lệnh chỉ huy, sự phân chia chức
quyền của tướng tá, sự cung ứng vật tư cho quân đội và chế độ quản lý... Tình

huống về năm mặt nói trên, người tướng soái không thể không biết. Chỉ khi nào
hiểu rõ và nắm chặt được những tình huống đó thì mới có thể giành được sự
thắng lợi. Không thật sự hiểu rõ và nắm chắc được thì không thể đắc thắng. Cho
nên phải từ bảy mặt sau mà tính toán, so sánh những điều kiện đôi bên giữa địch
và ta để tìm hiểu tình thế thắng bại trong chiến tranh. Tức là phải xem xét:
1. Vua bên nào có nền chính trị được lòng dân hơn?
2. Tướng soái bên nào có tài năng hơn?
3. Thiên thời địa lợi bên nào tốt hơn?
4. Pháp lệnh bên nào được quán triệt hơn?
5. Thực lực quân đội bên nào mạnh hơn?
6. Binh sỹ bên nào được huấn luyện thành thục hơn?
7. Thưởng phạt bên nào nghiêm minh hơn?
Căn cứ vào những điều đó, ta có thể tính toán mà biết trước được ai thắng ai
thua. Nếu chịu nghe mưu kế của ta, để cho ta chỉ huy tác chiến thì chiến tranh có
thể thắng lợi, ta sẽ ở lại; Nếu không chịu nghe mưu kế của ta, cho dù có dùng ta để
chỉ huy tác chiến, chiến tranh tất nhiên bị thất bại, ta sẽ rời đi (nguyên tác"Tướng
thinh ngã kế, dụng chi tất thắng, lưu chi; tướng bất thinh ngã kế, dụng chi tất bại,
khứ chi") Nếu kế sách có lợi và được chấp thuận, còn phải tìm cách tạo ra tình thế
có lợi để làm điều kiện phụ trợ bên ngoài cho việc tiến hành chiến tranh. Thế, tức
là căn cứ vào tình huống phải chăng có lợi để mà có hành động tương ứng. Dùng
binh đánh giặc là hành động dối trá (nguyên tác "Binh giả, quỷ đạo giã" là câu cửa
miệng rất nổi tiếng của các vị trí tướng). Thông thường, nếu có thể tấn công thì giả
như không thể tấn công, muốn đánh như giả như không muốn đánh, muốn hành
động ở gần nhưng giả như muốn hành động ở xa, muốn hành động ở xa nhưng lại
giả như muốn hành động ở gần. Lấy lợi mà dụ kẻ tham, chiến thắng kẻ loạn, phòng
bị kẻ có thực lực, tránh kẻ thù mạnh, khiêu khích kẻ hay giận dữ. Địch khinh
thường thì làm chúng thêm kiêu, địch nhàn hạ thì làm chúng vất vả, địch đoàn kết

thì làm chúng ly tán. Tấn công kẻ thù lúc chúng không phòng bị, hành động khi
chúng không ngờ tới (nguyên tác "Công kỳ vô bị, xuất kỳ bất ý"). Tất cả những
điều nói trên đều là sự khôn khéo để thủ thắng của nhà quân sự, nhưng lại không
thể quy định trước một cách máy móc. Phàm trước khi khai chiến, đoán được
thắng là do tính toán đầy đủ.Trước khi khai chiến mà đoán không thắng là do tính
toán không chu đáo. Tính nhiều hơn tính ít, huống hồ không tính toán gì. Quan sát
đủ các mặt đó, ai thắng ai bại có thể đoán trước được.

Thiên 02 Tác chiến
Tôn Tử nói:
Nguyên tắc chung khi dụng binh tác chiến là khi phải huy động chiến xa nghìn
chiếc, xe tải nặng nghìn chiếc, quân đội mười vạn, vận lương đi xa nghìn dặm, thì
tình huống đó, chi phí ở tiền phương và hậu phương, chi phí đãi khách khứa sứ
thần, bảo dưỡng và bổ sung tiêu phí nghìn vàng thì mới có thể cho mười vạn quân
xuất chinh được. Dùng một đạo quân khổng lồ như thế để tác chiến thì đòi hỏi
phải thắng nhanh. Nếu kéo dài thời gian, quân đội sẽ mệt mỏi, nhuệ khí sẽ suy
giảm; tấn công thành trì sẽ hao hết sức chiến đấu, quân đội tác chiến ở ngoài lâu có
thể làm nền tài chính của quốc gia gặp khó khăn. Nếu quân đội mỏi mệt, nhuệ khí
suy giảm thì lúc đó cho dù là người tài giỏi sáng suốt đến đâu cũng không thể cứu
vãn tình thế được. Cho nên dùng binh đánh giặc, chỉ nghe nói trong tốc thắng có
những thiếu sót vụng về chứ không bao giờ có việc kéo dài mà lợi cho quốc gia cả.
Cho nên người không hiểu biết chỗ hại khi dụng binh thì không thể hiểu được chỗ
lợi trong dụng binh. người giỏi dụng binh, lính mãn ngũ không gọi lại, lương thực
không vận tải quá 3 lần, quân nhu lấy tại nước mình, lương thực giải quyết tại
nước địch. Được vậy thì lương thảo cấp dưỡng cho quân đội sẽ được thoả mãn. Sở
dĩ quốc gia phải nghèo vì dụng binh là do vận tải lương thực đi quá xa. Vận tải
lượng thực xa, bá tánh sẽ nghèo. Chung quanh nơi quân đội tập kết, vật giá sẽ cao
vọt bất thường. Vật giá cao vọt sẽ làm cho tiền tài của bách tính khô kiệt. Tiền tài
khô kiệt tất phải gấp rút thu thêm thuế. Sức mạnh tiêu hao hết, tiền tài khô kiệt,
trong nước khắp đồng quê nhà nhà đều trống rỗng. Bách tính thì tiền tài 10 phần
hao bẩy, quốc gia thì xe hỏng ngựa mỏi mười phần hết sáu. Cho nên tướng soái
giỏi lấy lương thực ở nước địch. Ăn 1 chung gạo ở nước địch bằng 20 chung gạo ở

nước nhà. Dùng 1 thạch cỏ ở nước địch bằng 20 thạch cỏ ở nước nhà. Muốn quân
hăng hái giết địch phải làm quân biết hận địch. Cướp của địch mà thưởng cho
quân nhà. Đánh bằng xe, cướp được hơn 10 cái thì thưởng cho người đầu tiên
cướp được. Bỏ cờ xe địch, cắm cờ quân nhà mà dùng chung với xe nhà. Đãi tù binh
tử tế thì thắng địch mà làm quân nhà thêm mạnh. Thế nên dụng binh cốt thắng,
không cốt kéo dài.
Tướng soái giỏi dụng binh là thần hộ mệnh của dân, là người giữ sự an nguy cho
quốc gia.

Thiên 03 Mưu công
Tôn Tử nói:
Đại phàm cái phép dụng binh, làm cho cả nước địch khuất phục trọn vẹn là
thượng sách, đánh nó là kém hơn. Làm cho toàn quân địch chịu khuất phục là
thượng sách, đánh nó là kém hơn. Làm nguyên lữ quân địch khuất phục là thượng
sách, đánh nó là kém hơn. Làm nguyên một tốt địch khuất phục là thượng sách,
đánh nó là kém hơn. làm nguyên một ngũ địch khuất phục là thượng sách, đánh
nó là kém hơn. Thế nên bách chiến bách thắng cũng chưa phải cách sáng suốt
trong sự sáng suốt. Không cần đánh mà làm kẻ địch khuất phục mới gọi là sáng
suốt nhất trong sự sáng suốt. Cho nên thượng sách trong việc dùng binh là lấy
mưu lược để thắng địch, kế đó là thắng địch bằng ngoại giao, kế nữa là dùng binh
thắng địch, hạ sách là tấn công thành trì. Đánh thành là biện pháp bất đắc dĩ, chế
tạo chiến xa, vũ khí phải mất 3 tháng mới hoàn thành, chuẩn bị binh mã lại mất 3
tháng nữa. Tướng sốt ruột xua quân đánh thành, thương vong 3 phần mất 1 mà
vẫn chưa hạ được. Đó chính là cái hại của việc đánh thành. Cho nên người giỏi

dụng binh, thắng địch mà không phải giao chiến, đoạt thành mà không cần tấn
công, phá quốc mà không cần đánh lâu, nhất địch phải dùng mưu lược toàn thắng
mà thủ thắng trong thiên hạ, quân không mỏi mệt mà vẫn giành được thắng lợi
hoàn toàn.
Phép dụng binh, gấp mười lần địch thì bao vây, gấp năm lần địch thì tấn công,
gấp đôi chì chia ra mà đánh, bằng địch thì phải đánh khéo, kém địch thì rút, tránh
giao tranh với địch. Binh yếu mà đánh thẳng tất bị bắt làm tù binh. Tướng soái là
trợ thủ của quốc gia, trợ thủ tốt thì nước cường thịnh, kém thì nước suy yếu. Vua
có thể gây bất lợi cho việc quân trong 3 trường hợp: không biết quân không thể
tiến mà bắt tiến, không biết quân không thể thoái mà bắt thoái, đó là trói buộc
quân đội. không biết việc quân mà can dự vào khiến tướng sĩ hoang mang khó
hiểu. không biết mưu kế dụng binh mà can dự vào khiến tướng sĩ băn khoăn nghi
ngờ. Quân hoang mang nghi ngờ thì các nước chư hầu thừa cơ tấn công. Đó là tự
làm rối mình khiến địch thắng. Cho nên có năm điều có thể thắng: Biết có khả năng
đánh hay không có khả năng đánh, có thể thắng, biết dựa vào binh lực nhiều ít mà
đánh, có thể thắng, quân tướng đồng lòng có thể thắng, lấy quân có chuẩn bị đánh
quân không chuẩn bị có thể thắng, tướng giỏi mà vua không can thiệp vào có thể
thắng. Đây là 5 điều có thể đoán trước được thắng lợi.
Cho nên có thể nói: Biết địch biết ta, trăm trận không bại, biết ta mà không biết
địch trận thắng trận bại, không biết địch không biết ta, trận nào cũng bại. (nguyên
văn: Tri bỉ tri kỷ giả, bách chiến bất đãi, bất tri bỉ nhi tri kỷ, nhất thắng nhất phụ,
bất tri bỉ bất tri kỷ, mỗi chiến tất đãi.

Thiên 04 Hình

Tôn Tử nói:
Trước kia người giỏi dụng binh đánh giặc, trước tiên phải không để bại, sau mới
đánh bại kẻ địch. không để bại là do mình, giành chiên thắng là tại địch. Thế nên
người giỏi dụng binh có thể làm kẻ địch không thắng được mình, nhưng không
chắc làm kẻ địch bị ta đánh thắng. Cho nên nói thắng lợi có thể dự kiến nhưng
không nhất thiết đòi hỏi được (tối nghĩa quá:"thắng khả tri,i nhi bất khả vi")
không thể thắng được thì thủ, có thể thắng được thì công. Thủ là do chưa đủ điều
kiện, công là khi điều kiện có thừa. Người giỏi thủ ém quân tại các loại địa hình,
người giỏi công phát huy mọi thế mạnh, thế nên bảo toàn được lực lượng mà vẫn
toàn thắng ("thiện thủ giả, tàng ư cửu địa chi hạ, thiện công giả, động ư cửu thiên
chi thượng"). Dự đoán chiến thắng mà không hơn nhiều người thì chưa gọi là giỏi
trong những người giỏi, thắng 1 trận mà thiên hạ gọi là giỏi thì cũng chưa gọi là
giỏi trong những người giỏi.. Cũng như nhấc một cọng lông thì không kể là khoẻ,
nhìn thấy nhật nguyệt không kể là mắt tinh, nghe được sấm sét không kể là tai
thính. Thời xưa, người giỏi dụng binh thường đánh bại kẻ địch dễ thắng nên việc
giành được chiến thắng ấy không được tiếng là trí dũng. Chiến thắng của họ là
không có gì phải nghi ngờ vì nó dựa trên cơ sở tất thắng kẻ địch đã lâm vào thế
thất bại. Cho nên người giỏi dụng binh bao giờ cũng đặt mình vào thế bất bại mà
cũng không bỏ qua cơ hội nào để thắng địch. Vì vậy, đội quân chiến thắng bao giờ
cũng tạo điều kiện để thắng, sau mới giao tranh, đội quân chiến bại thường giao
tranh tranh trước, sau mới tìm chiến thắng bằng sự cầu may. Người giỏi dụng
binh có thể từ các mặt tu sửa cái lẽ không thể thắng để nắm được quyền quyết
định sự thắng bại. Phép dụng binh là: Thứ nhất là "độ", thứ hai là "lượng", thứ 3 là
"số", thứ 4 là "xứng", thứ 5 là "thắng". Tính thế sinh độ, độ sinh lượng, lượng sinh
số, số sinh xứng, xứng sinh thắng. Thắng binh dùng "dật" đánh "thù", bại binh
dùng "thù" chống "dật". Người chiến thắng là người có quân lực hùng mạnh, chỉ
huy tác chiến dùng binh như tháo nước đổ từ trên trời xuống vậy, cái này gọi là
Hình của binh lực quân sự. Nguyên văn "Thắng giả chi chiến dân dã, nhược quyết
tích thuỷ ư thiên nhẫn chi khê giả, hình dã.

Thiên 05 Thế
Tôn Tử nói:
Phàm điều khiển quân, bất kể nhiều hay ít đều là việc tổ chức biên chế quân đội,
chỉ huy quân nhiều hay ít là vấn đề hiệu lệnh. Thống lĩnh toàn quân gặp địch tấn
công mà không bị bại trận, ấy là nhờ vào thuật biến hóa kỳ ảo khi dùng binh là
chính. Dùng binh công địch được thế như lấy đá chọi trứng, ấy là nhờ biết vận
dụng chính xác tránh thực chọn hư.
- Phàm việc tác chiến, dùng chính binh đối địch, kỳ binh thủ thắng. Tướng giỏi
dùng binh sẽ biết biến hóa tác chiến như trời đất không bao giờ cùng đường, sông
biển không bao giờ cạn nước. Như mặt trăng mặt trời, lặn rồi lại mọc; như bốn
mùa thay đổi, qua rồi lại đến. Âm nhạc cũng không quá 5 thanh âm, nhưng biến
hóa khôn lường, nghe sao cho hết được; sắc màu cũng chỉ có 5 màu, nhưng biến
hóa nhìn sao cho tận; vị bất quá cũng chỉ có 5 vị, như biến hóa nếm sao cho đủ.
Chiến thuật cũng chỉ có kỳ và chính, nhưng biến hóa của kỳ và chính là vô cùng vô
tận. Kỳ chính chuyển hóa lẫn nhau như vòng tròn không có khởi điểm cũng không
có kết thúc, ai có thể biết được?
- Nước lã chảy xiết cuốn trôi cả đá gạch, đó là nhờ thế nước lũ. Chim ưng vồ mồi
chỉ 1 cú có thể xé nát con mồi, đó là dựa vào thế tiết nhanh như chớp nhoáng.
Người chỉ huy giỏi là người biết tạo nên thế hiểm hay tiết chớp nhoáng. Thế hiểm
như cung đã giương hết mức, tiết chớp nhoáng như lấy nỏ phóng tên, nhanh vô
cùng.

- Trong khi tác chiến, người ngựa rối loạn mà không để đội hình rối loạn. Hỗn
loạn mù mịt mà vẫn đâu ra đấy, duy trì được thế, tiết thì không bị bại.
- Ta có tổ chức chặt chẽ thì khiến địch hỗn loạn, ta có lòng dũng cảm thì khiến
địch khiếp sợ, ta có binh lực lớn thì khiến địch suy yếu. Chặt chẽ hay hỗn loạn là
do ở tổ chức biên chế, dũng cảm hay khiếp sợ là do ưu thế tạo nên, lớn mạnh hay
suy yếu là do thực lực đối sách thể hiện ra. Tướng giỏi là biết cách điều khiển quân
địch, ngụy trang để dụ địch khiến kẻ địch di động theo ý mình, dùng lợi nhỏ dụ kẻ
địch, địch ắt đến để chiếm. Dùng cách đó mà khiến quân địch đến nạp mạng.
- Người giỏi tác chiến là biết tạo ra tình thế có lợi chứ không trách thuộc cấp,
biết chọn lựa và sử dùng nhân tài để tạo nên lợi thế. Người giỏi tác chiến tạo ra thế
giống như lăn gỗ đá, gỗ đá ở chỗ bằng thì nằm im, ở chỗ nghiêng dốc thì dịch
chuyển, vuông thì dừng, tròn thì lăn. Bởi vậy mà người giỏi chỉ huy tác chiến cũng
như lăn hòn đá tròn từ trên núi cao vạn trượng xuống chân núi vậy. Thế tạo ra
chính là như vậy.

Thiên 06 Hư thực
Tôn Tử viết:
- Phàm đến chiến địa trước đợi địch là chiếm được thế chủ động an nhàn, đến
chiến địa sau ứng chiến với địch là lâm vào thế mệt mỏi. Vì thế, người chỉ huy tác
chiến giỏi là người có thể điều khiển quân địch chứ không thể theo sự điều khiển
của quân địch.

- Khiến quân địch đến nơi ta làm chủ trước là kết quả của việc dùng lợi nhỏ nhữ
địch. Khiến địch không thể đến nơi nó muốn, ấy là do ta ngăn cản được nó. Do thế,
địch đang nghỉ ngơi, ta phải làm cho nó mệt mỏi, địch đầy đủ lương thảo, ta phải
làm cho chúng đói khát, địch đóng trại yên ổn, ta phải làm cho chúng di chuyển, đó
là vì nơi ta tấn công, địch ắt phải đến ứng cứu. Quân ta đi được nghìn dặm mà
không mệt mỏi là do ta đến những nơi không bị địch ngăn trở, ta đánh mà chắc
thắng là do ta tấn công vào nơi địch không cách gì phòng thủ, ta phòng thủ vững
chắc do ta biết trước nơi sẽ bị địch tấn công.
- Người giỏi tiến công là người có thể làm cho địch không biết nơi mà phòng thủ,
người giỏi phòng thủ là người có thể làm cho địch không biết phải tiến công vào
nơi nào. Vi diệu, vi diệu đến mức vô hình. Thần kỳ, thần kỳ đến mức vô thanh. Vì
thế mà ta có thể nắm vận mạng của quân địch trong tay. Ta tiến công mà địch
không cản nỗi vì ta như tiến vào chỗ không người, ta thoái lui mà địch không đuổi
theo vì ta hành động nhanh lẹ, địch không đuổi kịp. Bởi thế, ta muốn đánh thì dù
địch có lũy cao hào sâu cũng phải ứng chiến với ta vì ta đánh vào nơi địch buộc
phải ứng cứu, ta không muốn đánh thì vạch đất mà phòng thủ, địch cũng không
thể đến đánh ta vì ta làm cho chúng phải đổi hướng tiến công.
- Ta khiến địch để lộ thực lực mà ta thì vô hình thì ta có thể tập trung binh lực,
còn địch thì phân tán lực lượng. Ta tập trung binh lực ở một nơi mà địch phân tán
lực lượng ở mười chốn, tức là ta dùng mười đánh một (he he … địch không chột
cũng … chết vì bị hội đồng), như thế quân ta đông quân địch ít, lợi thế hẳn cho ta.
Dùng nhiều đánh ít, tương quan lực lượng ta với địch rõ ràng là mình thắng. Nơi
ta muốn tiến công, địch chẳng thể nào biết, không thể biết ắt địch phải bố trí
phòng thủ nhiều nơi, đã phòng bị nhiều nơi thì quân số bị phân bố ắt nơi ta cần
tiến công sẽ có ít quân địch. Địch giữ được “mặt tiền” thì mặt sau mỏng yếu, giữ
được bên trái thì bên phải yếu mỏng. Binh lực mỏng là vì phòng bị khắp nơi, binh
lực dồi dào là nhờ buộc địch phải phòng bị khắp chỗ.

- Vì thế, biết trước chiến địa và thời gian giao tranh thì dù xa ngàn dặm cũng có
thể giao phong với địch. Không biết sẽ đánh ở đâu và vào lúc nào thì cánh trái
không thể tiếp ứng cánh phải, cảnh phải không thể ứng tiếp cánh trái, mặt tiền
không thể ứng cứu với mặt hậu, mặt hậu không thể ứng cứu mặt tiền, huống hồ xa
ngoài ngàn dặm, gần trong vài dặm thì thế nào? Theo ý ta, vượt người về số quân
đâu có ích chi cho ta trong việc thắng bại, thắng lợi có thể do ta tạo thành. Quân
địch tuy đông, có thể làm cho chúng không thể đấu với ta được.
- Phải bày mưu lập kế, phân tích kế hoạch tác chiến của quân địch, khiêu khích
địch để nắm tình hình và phương cách hành quân của địch, trinh sát xem chỗ nào
có lợi, chỗ nào bất lợi, đánh thử xem binh lực của địch mạnh yếu thực hư thế nào.
Ta ngụy trang thật khéo khiến địch không tìm ra tung tích thì dù gián điệp có vào
sâu trong đội hình cũng không biết rõ được quân ta, kẻ địch khôn ngoan mấy cũng
chẳng biết cách đối phó với quân ta. Căn cứ vào sự thay đổi tình hình của địch mà
vận dụng linh hoạt chiến thuật, dù có bày sẵn thắng lợi trước mắt chúng cũng
không nhận ra sự ảo diệu của nó. Người ngoài chỉ biết ta dùng phương kế thắng
địch chứ không biết ta đã vận dụng phương kế đó thế nào. Vì vậy, chiến thiến lần
sau không lặp lại phương thức đã dùng trong lần trước mà phải thích ứng với tình
hình mới, biến hóa vô cùng vô hình.
- Cách dùng binh cũng như dòng chảy của nước vậy, quy tắc vận hành của nước
là từ chỗ cao đổ xuống thấp. Thắng lợi trên chiến trường là do ta biết tránh chỗ
cứng, chỗ thực của quân địch mà đánh vào chỗ mềm, chỗ hư của địch. Nước tùy
địa hình cao thấp mà định được hướng chảy, tác chiến căn cứ vào tình hình của
địch mà quyết định cách đánh. Dụng binh tác chiến không có hình thế cố định,
không có phương thức nhất định. Dựa vào biến đổi của địch mà chiến thắng thì gọi
là dụng binh như thần. Ngũ hành tương sinh tương khắc, không có hành nào luôn
thắng, bốn mùa nối tiếp nhau thay đổi, không có mùa nào cố định mãi, bóng mặt

trời lúc dài lúc ngắn, vành trăng có khi tròn khi khuyết.

Thiên 07 Quân tranh
Tôn Tử viết:
- Phàm dụng binh chi pháp …ý quên … phép dùng binh thường, tướng soái
nhận lệnh vua, trưng tập dân chúng, tổ chức quân đội, sau mới bày trận đối địch.
Trong quá trình đó, khó nhất là quân tranh, nghĩa là giành lấy lợi thế. Cái khó nhất
của việc này là phải biến đường vòng thành đường thẳng, biến bất lợi thành có lợi.
Tuy đi đường vòng nhưng lấy cái lợi nhỏ dụ địch thì mới có thể xuất phát sau mà
tới được trước yếu địa cần tranh, thế là hiểu được phương pháp biến cong thành
thẳng.
- Quân tranh vừa có cái lợi, vừa có nguy hiểm. Nếu đem toàn quân có trang bị
nặng nề đi tranh thì không thể đạt được dự định, nếu bỏ lại trang bị nặng thì trang
bị nặng sẽ tổn thất. Vì thế, cuốn giáp tiến gấp, ngày đêm không nghỉ để đi trăm
dặm tranh lợi thì tướng lĩnh ba quân có thể bị bắt, lính khỏe tới trước, yếu tới sau.
Cuối cùng chỉ có một phần mười binh lực đến trước. Đi năm mươi dặm tranh lợi,
tướng lĩnh tiền quân sẽ bị chặn, chỉ có một nửa binh lực tới trước. Đi ba mươi dặm
tranh lợi, chỉ có hai phần ba binh lực tới trước. Quân đội không có trang bị nặng ắt
thua, không có lương thảo ắt chết, không có vật tư ắt khó sống.
- Chưa biết ý đồ chiến lược của các chư hầu, không thể tính việc kết giao; chưa
thông địa hình sông núi, đầm hồ, không thể hành quân; không dùng người dẫn
đường không thể chiếm địa lợi. Dùng binh đánh trận phải dựa vào biến hóa gian
trá mới mong thành công, phải căn cứ vào chỗ có lợi hay không mà hành động, tùy

sự phân tán hay tập trung binh lực mà thay đổi chiến thuật. Quân đội hành động
thần tốc thì nhanh như gió cuốn, hành động chậm rãi thì lừng khừng như rừng
rậm, khi tấn công thì như lửa cháy, khi phòng thủ thì như núi đá, khi ẩn mình thì
như bóng tối, khi xung phong thì như sấm sét. Chiếm được làng xã phải phân binh
đoạt lấy, mở rộng lãnh thổ, phải phân binh trấn giữ; cân nhắc lợi hại được mất rồi
mới tùy cơ hành động. Trước hết phải rõ phương pháp biến cong thành thẳng để
giành thắng lợi, ấy là nguyên tắc hành quân.
- Quân Chính viết: “Ngôn bất tương văn, cố vi kim cổ, thị bất tương kiến, cố vi
tinh kỳ” có nghĩa là “khi tác chiến mà dùng lời nói chỉ huy e quân nghe không
được, phải cần đến chiêng trống; dùng động tác e quân không nhìn thấy, phải cần
đến cờ lệnh. Chiêng trống, cờ lệnh dùng để thống nhất hành động của toàn quân.
Toàn quân đã hành động nhất nhất thì người lính dũng cảm không thể tiến một
mình, người lính nhút nhát cũng không thể lùi một mình, đó là phương pháp chỉ
huy toàn thể đội hình tác chiến”.
- Đối với quân địch, có thể làm tan nhuệ khí của chúng; đối với tướng địch, có
thể làm dao động quyết tâm của họ. Sĩ khí của quân đội lúc mới giao chiến thì hăng
hái, sau một thời gian dần dần suy giảm, cuối cùng tiêu tan. Người giỏi dùng binh
phải tránh nhuệ khí hăng hái của địch cho đến khi nhuệ khí đó của chúng bị tiêu
tan giảm sút thì đánh, đó là cách nắm chắc sĩ khí quân đội. Lấy sự nghiêm chỉnh
của quân ta đối phó với sự hỗn loạn của quân địch, lấy sự bình tĩnh của quân ta
đối phó với sự hoang mang của quân địch, đó là cách nắm chắc tâm lý quân đội.
Lấy gần chờ xa, lấy nhàn chờ mệt (dĩ dật đãi lao), lấy no chờ đói, đó là cách nắm
chắc sức chiến đấu của quân đội. Không đi chặn đánh quân địch đang có hàng ngũ
chỉnh tề, không đánh kẻ địch có thế trận và lực lượng hùng mạnh, đó là cách nắm
vững biến hóa chuyển động.
- Nguyên tắc dùng binh là: địch chiếm núi cao thì không đánh lên, địch dựa vào

gò đống thì không nên đánh chính diện, địch vờ thua chạy thì không nên đuổi
theo, quân địch tinh nhuệ thì chưa nên đánh vội, địch cho quân ta nhử mồi thì mặc
kệ chúng, địch rút về nước thì không nên chặn đường, bao vây quân địch nên
chừa một lối thoát cho chúng, địch cùng khốn thì không nên quá bức bách chúng.
Phép dùng