lÞch sö

kh¸ng chiÕn

chèng Mü, cøu n­íc
(1954 - 1975)
TËp I

Nguyªn nh©n chiÕn tranh

Bé Quèc Phßng
ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam

lÞch sö

kh¸ng chiÕn

chèng Mü, cøu n­íc
(1954 - 1975)
TËp I

Nguyªn nh©n chiÕn tranh
(XuÊt b¶n lÇn thø hai)

Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt
Hµ Néi - 2013

4

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

ChØ ®¹o néi dung
Trung t­íng, GS. TS. hoµng ph­¬ng

Chñ biªn
§¹i t¸ nguyÔn v¨n minh

T¸c gi¶
Trung t­íng, GS. TS. Hoµng ph­¬ng
§¹i t¸ hoµng dòng
§¹i t¸, PGS. TrÇn b­ëi
§¹i t¸ NguyÔn v¨n minh

5

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

Trong hai n¨m 1990-1991, Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt (tiÒn th©n
cña Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt) ®· xuÊt b¶n trän
bé hai tËp LÞch sö kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc 1954-1975,
nh­ng ®ã míi chØ lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu b­íc ®Çu vÒ cuéc
kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc cña d©n téc ta nh»m phôc vô
kÞp thêi yªu cÇu cña b¹n ®äc.
§Ó cã mét c«ng tr×nh nghiªn cøu s©u s¾c, ®Çy ®ñ h¬n, xøng
®¸ng víi tÇm vãc cña cuéc chiÕn tranh gi¶i phãng vÜ ®¹i cña
qu©n vµ d©n ta suèt 21 n¨m, ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam ®·
tæ chøc nghiªn cøu, biªn so¹n mét bé s¸ch míi vÒ lÞch sö kh¸ng
chiÕn chèng Mü, cøu n­íc, gåm 9 tËp.
§©y lµ mét bé s¸ch lín, cã gi¸ trÞ, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ
quèc gia - Sù thËt ®· lÇn l­ît xuÊt b¶n trän bé 9 tËp, tËp ®Çu
xuÊt b¶n n¨m 1995, tËp cuèi xuÊt b¶n n¨m 2012.
VÒ thêi gian nghiªn cøu, bé s¸ch ®­îc thùc hiÖn trong vßng
20 n¨m, tõ ngay sau khi xuÊt b¶n bé s¬ th¶o LÞch sö kh¸ng
chiÕn chèng Mü, cøu n­íc (1954-1975) gåm 2 tËp, tr¶i qua nhiÒu
thÕ hÖ c¸n bé nghiªn cøu cña ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam
thùc hiÖn do n¨m ®ång chÝ ViÖn tr­ëng kÕ tiÕp nhau trùc tiÕp
chØ ®¹o: Trung t­íng, GS. TS. Hoµng Ph­¬ng; Trung t­íng,
PGS. NguyÔn §×nh ¦íc; ThiÕu t­íng, PGS. TS. TrÞnh V­¬ng Hång;

6

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

ThiÕu t­íng, PGS. TS. Ph¹m V¨n Th¹ch; ThiÕu t­íng, PGS. TS. Vò
Quang §¹o. ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam ph©n c«ng: §¹i
t¸ NguyÔn V¨n Minh chñ biªn tËp I, II, III, IV, V; §¹i t¸, PGS.
TS. Hå Khang chñ biªn tËp VI, VII, VIII; §¹i t¸, TS. NguyÔn
Huy Thôc chñ biªn tËp IX.
Thêi gian xuÊt b¶n bé s¸ch kÐo dµi tíi 17 n¨m (1995-2012)
qua bèn ®ång chÝ Gi¸m ®èc - Tæng biªn tËp Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh
trÞ quèc gia - Sù thËt chØ ®¹o xuÊt b¶n: GS. TrÇn Nh©m, ®ång
chÝ TrÇn §×nh Nghiªm, ®ång chÝ TrÞnh Thóc Huúnh vµ cuèi
cïng lµ ®ång chÝ NguyÔn Duy Hïng.
MÆc dï bé s¸ch ®­îc biªn tËp - xuÊt b¶n trong mét thêi gian
dµi nh­ng c¸c c¸n bé ®­îc ph©n c«ng biªn tËp bé s¸ch ®Òu lµ
nh÷ng ®ång chÝ cã kinh nghiÖm biªn tËp, cho nªn c¶ néi dung vµ
h×nh thøc kh¸ thèng nhÊt, chuÈn mùc. Cã thÓ nãi, ®©y lµ bé
s¸ch ®­îc biªn tËp mét c¸ch c«ng phu, nghiªm tóc víi tinh thÇn
tr¸ch nhiÖm cao, lµ s¶n phÈm cña sù hîp t¸c cã hiÖu qu¶ gi÷a
Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt vµ ViÖn LÞch sö qu©n
sù ViÖt Nam.
Tuy vËy, ë lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt, bé s¸ch míi chØ chñ yÕu
ph¸t hµnh trong qu©n ®éi víi sè l­îng h¹n chÕ.
N¨m nay, nh©n kû niÖm 38 n¨m vµ tiÕn tíi kû niÖm träng
thÓ 40 n¨m (1975-2015) ngµy d©n téc ta toµn th¾ng, kÕt thóc vÎ
vang cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc, Tæ quèc thèng nhÊt
cïng ®i lªn chñ nghÜa x· héi, ®­îc sù quan t©m chØ ®¹o cña l·nh
®¹o Bé Quèc phßng; ®Æc biÖt lµ cña §¹i t­íng Phïng Quang
Thanh, ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã BÝ th­ Qu©n ñy Trung ­¬ng,
Bé tr­ëng Bé Quèc phßng, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù
thËt phèi hîp víi ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam xuÊt b¶n lÇn
thø hai bé s¸ch, ph¸t hµnh réng r·i trong vµ ngoµi qu©n ®éi.

7

lêi nhµ xuÊt b¶n

ë lÇn xuÊt b¶n nµy, bé s¸ch ®­îc tr×nh bµy ®Ñp, trang
träng, thèng nhÊt; mét sè thiÕu sãt, h¹n chÕ cña lÇn xuÊt b¶n
tr­íc ®· c¬ b¶n ®­îc kh¾c phôc, lµ bé chÝnh sö quan träng, thiÕt
yÕu cña c¸c nhµ chÝnh trÞ, c¸c t­íng lÜnh, sÜ quan qu©n ®éi, c¸c
nhµ nghiªn cøu vµ häc sinh, sinh viªn còng nh­ cña ®«ng ®¶o
b¹n ®äc.
*
*

*

TËp I cña bé s¸ch mang tiªu ®Ò Nguyªn nh©n chiÕn tranh,
gåm ba ch­¬ng, tËp trung luËn gi¶i v× sao Mü x©m l­îc ViÖt
Nam vµ v× sao chóng ta l¹i ph¶i tiÕp tôc cÇm sóng chiÕn ®Êu
sau chÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m l­îc.
Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, ®Õ quèc Mü næi lªn nh­
mét tªn sen ®Çm quèc tÕ, cÇm ®Çu phe ®Õ quèc, cã tiÒm lùc rÊt
m¹nh vµ hiÕu chiÕn, ©m m­u lµm b¸ chñ thÕ giíi. Lîi dông ®Õ
quèc Ph¸p suy yÕu vµ sa lÇy trong cuéc chiÕn tranh §«ng
D­¬ng, Mü tõng b­íc hÊt c¼ng Ph¸p ®Ó ®éc chiÕm ®Þa bµn cã vÞ
trÝ chiÕn l­îc träng yÕu, giµu tµi nguyªn thiªn nhiªn nµy. Khi
Ph¸p thÊt trËn ë §iÖn Biªn Phñ, chñ nghÜa thùc d©n cò sôp ®æ
th× ®Õ quèc Mü ®· trùc tiÕp nh¶y vµo miÒn Nam ViÖt Nam thay
ch©n Ph¸p, ¸p ®Æt chñ nghÜa thùc d©n kiÓu míi, ©m m­u chia
c¾t l©u dµi ®Êt n­íc ta.
Lóc nµy thÕ giíi ®· ph©n chia thµnh hai hÖ thèng ®èi ®Çu
gay g¾t b»ng chiÕn tranh l¹nh vµ ch¹y ®ua vò trang quyÕt liÖt.
Phong trµo gi¶i phãng d©n téc d©ng cao kh¾p n¬i trªn thÕ giíi.
C¸c n­íc lín, v× môc ®Ých vÞ kû d©n téc hÑp hßi còng ®· cã
nh÷ng toan tÝnh kh¸c nhau ë ViÖt Nam. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã
lµm cho ViÖt Nam trë thµnh tiªu ®iÓm héi tô nh÷ng m©u thuÉn
cña thêi ®¹i.

8

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

Hßa b×nh, ®éc lËp d©n téc, thèng nhÊt Tæ quèc vµ toµn vÑn
l·nh thæ vèn lµ ­íc väng ngµn ®êi cña d©n téc ta. Sau chÝn n¨m
chiÕn ®Êu, miÒn B¾c ®­îc gi¶i phãng vµ ®i lªn chñ nghÜa x· héi,
miÒn Nam vÉn cßn d­íi ¸ch thèng trÞ cña ®Õ quèc Mü vµ tay sai,
th× nhiÖm vô chiÕn ®Êu gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc
trë thµnh nhiÖm vô sè mét cña nh©n d©n ta.
Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc ®Çy gian khæ, hy sinh,
nh­ng hÕt søc hµo hïng cña nh©n d©n ta d­íi sù l·nh ®¹o cña
§¶ng kÐo dµi 21 n¨m ®· giµnh ®­îc th¾ng lîi trän vÑn vµo mïa
Xu©n 1975 lÞch sö, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt
Tæ quèc, c¶ n­íc cïng ®i lªn chñ nghÜa x· héi.
Sau mÊy chôc n¨m nh×n l¹i, c©u hái v× sao ®Õ quèc Mü x©m
l­îc ViÖt Nam, v× sao nh©n d©n ViÖt Nam l¹i ph¶i cÇm sóng
chiÕn ®Êu cßn lµ nh÷ng vÊn ®Ò ph¶i dµy c«ng nghiªn cøu.
ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam - Bé Quèc phßng vµ tËp thÓ
t¸c gi¶ ®· hÕt søc cè g¾ng ®Ó gi¶i ®¸p c©u hái ®ã, nh­ng ch¾c
ch¾n vÉn cßn nhiÒu vÊn ®Ò cÇn ®­îc tiÕp tôc trao ®æi, bµn luËn.
Chóng t«i mong nhËn ®­îc ý kiÕn phª b×nh ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau
®­îc tèt h¬n.
Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch cïng b¹n ®äc.
Th¸ng 3 n¨m 2013
Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt

9

lêi nãi ®Çu

Cuéc chiÕn tranh x©m l­îc ViÖt Nam cña ®Õ quèc Mü lµ
cuéc chiÕn tranh côc bé lín nhÊt thÕ kû XX. XÐt vÒ quy m«
lùc l­îng tham gia, ph­¬ng tiÖn chiÕn tranh hiÖn ®¹i ®­îc
huy ®éng vµ tÝnh chÊt ¸c liÖt theo chiÒu h­íng ngµy cµng
t¨ng suèt 21 n¨m, th× ®©y lµ cuéc ®ông ®Çu lÞch sö gi÷a ®Õ
quèc Mü víi nh©n d©n ViÖt Nam - mét cuéc ®ông ®Çu, xÐt vÒ
mÆt vËt chÊt, lµ kh«ng c©n søc. N­íc Mü, mét trong nh÷ng
n­íc lín nhÊt vµ m¹nh nhÊt hµnh tinh x©m l­îc n­íc ViÖt
Nam nhá vµ nghÌo, l¹i bÞ tµn ph¸ trong cuéc chiÕn tranh
chèng thùc d©n Ph¸p, ch­a kÞp håi phôc. Qu©n ®éi Mü trong
vßng 200 n¨m kÓ tõ khi Hîp chóng quèc Hoa Kú thµnh lËp
®· tiÕn hµnh vµ tham gia t¸m cuéc chiÕn tranh lín, nh­ng
ch­a lÇn nµo b¹i trËn. Trong cuéc chiÕn tranh x©m l­îc ViÖt
Nam, Mü ®· øng dông nh÷ng thµnh tùu khoa häc - kü thuËt
qu©n sù tiªn tiÕn nhÊt, míi nhÊt (trõ vò khÝ nguyªn tö), sö
dông tèi ®a søc m¹nh vµ tiÒm lùc cña n­íc Mü chèng ViÖt
Nam. Ngoµi ra cßn cã 34 n­íc ®ång minh cña Mü tham gia
®ãng gãp lùc l­îng, l­¬ng thùc, thuèc men, trang bÞ kü thuËt
vµ huÊn luyÖn..., gióp Mü tiÕn hµnh chiÕn tranh. Víi søc m¹nh

10

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

"kh«ng thÓ t­ëng t­îng næi" cña n­íc Mü, giíi cÇm quyÒn
Nhµ Tr¾ng vµ LÇu N¨m Gãc tin ch¾c sÏ chiÕn th¾ng mét
c¸ch dÔ dµng. Hä muèn chøng minh cho thÕ giíi thÊy r»ng
Mü ®· tham chiÕn th× kh«ng cã mét lùc l­îng chèng ®èi nµo
mµ kh«ng bÞ ®Ì bÑp vµ bÞ tiªu diÖt.
Lóc ®Çu, nhiÒu ng­êi cho r»ng trong cuéc chiÕn ®Êu kh«ng
c©n søc nµy, nh©n d©n ViÖt Nam khã cã thÓ ®øng v÷ng.
Song, qua cuéc kh¸ng chiÕn, nh©n d©n ViÖt Nam ®· lµm cho
c¶ thÕ giíi kinh ng¹c.
Chñ nghÜa thùc d©n míi cïng víi viÖn trî Mü kh«ng lõa
dèi ®­îc d©n téc ViÖt Nam ®· tõng ®Êu tranh kh«ng khoan
nh­îng chèng sù x©m l­îc vµ ¸p bøc, bãc lét cña ngo¹i bang
suèt nhiÒu thÕ kû vµ ®· lµm nªn nh÷ng chiÕn c«ng lõng lÉy
nh­ B¹ch §»ng, Chi L¨ng, §èng §a vµ §iÖn Biªn lÞch sö. Sù
lõa mÞ cña ®Õ quèc Mü kh«ng che ®Ëy ®­îc b¶n chÊt x©m
l­îc vµ hiÕu chiÕn cña hä tr­íc con m¾t tinh t­êng, ý thøc
c¶nh gi¸c, ®Æc biÖt lµ sù gi¸c ngé chÝnh trÞ cña mét d©n téc
®· ®­îc tæ chøc tèt nh­ d©n téc ViÖt Nam. û vµo tiÒm lùc
khæng lå vÒ mäi mÆt, l¹i lµ "siªu c­êng" ®øng ®Çu phe ®Õ
quèc, sau khi kh«ng lõa bÞp ®­îc ng­êi d©n ViÖt Nam b»ng
viÖn trî, b»ng "®éc lËp", "tù do" gi¶ hiÖu, ®Õ quèc Mü liÒn sö
dông vò lùc, dïng cè vÊn, ®«la, sóng ®¹n ®Ó ®iÒu hµnh, chØ
huy chÝnh quyÒn vµ qu©n ®éi Sµi Gßn tiÕn hµnh chiÕn l­îc
chiÕn tranh ®Æc biÖt, khñng bè, ®µn ¸p d· man nh÷ng ng­êi
yªu n­íc miÒn Nam, dån hä vµo nh÷ng "Êp chiÕn l­îc" ®Ó
khèng chÕ, k×m kÑp. Kh«ng cam chÞu, nh©n d©n ViÖt Nam ®·
kiªn quyÕt chèng l¹i. Sau h¬n bèn n¨m kiªn c­êng chiÕn ®Êu,

lêi nãi ®Çu

11

nh©n d©n ta ®· ®¸nh th¾ng cuéc "chiÕn tranh ®Æc biÖt", lµm
cho t×nh h×nh qu©n sù, chÝnh trÞ, x· héi ë miÒn Nam ViÖt Nam
diÔn ra ngoµi dù kiÕn vµ ý muèn chñ quan cña ®Õ quèc Mü.
Qu©n ®éi vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn do ®Õ quèc Mü dùng lªn,
nu«i d­ìng ®Ó tiÕn hµnh kiÓu chiÕn tranh x©m l­îc cña chñ
nghÜa thùc d©n míi, ®øng tr­íc nguy c¬ tan r·, sôp ®æ. Trong
khi ®ã, lùc l­îng c¸ch m¹ng ë miÒn Nam ph¸t triÓn m¹nh
trªn nÒn t¶ng chÝnh trÞ v÷ng ch¾c. C¸ch m¹ng ViÖt Nam ë
miÒn Nam ®· n¾m quyÒn chñ ®éng chiÕn l­îc, x©y dùng ®­îc
thÕ trËn chiÕn tranh nh©n d©n v÷ng ch¾c, liªn hoµn. BÞ thÊt
b¹i trong viÖc ¸p ®Æt chñ nghÜa thùc d©n míi vµ chiÕn tranh
®Æc biÖt, nh­ng do qu¸ tin vµo søc m¹nh vËt chÊt to lín cña
m×nh, do quan ®iÓm xem xÐt chñ quan cña chñ nghÜa ®Õ
quèc, nh÷ng ng­êi cÇm quyÒn n­íc Mü kh«ng thÓ nµo hiÓu
®óng ®­îc ý chÝ vµ søc m¹nh chiÕn ®Êu cho ®éc lËp, tù do cña
d©n téc ViÖt Nam. Ph¸i diÒu h©u ë Mü cho r»ng thÊt b¹i ®ã
lµ do qu©n ®éi Sµi Gßn non yÕu vµ Mü "ch­a ra tay". Víi b¶n
chÊt chèng céng ®iªn cuång, víi vÞ thÕ cña mét siªu c­êng
muèn lµm b¸ chñ thÕ giíi, chóng kh«ng chÞu dõng l¹i, xem
xÐt nghiªm tóc, kh¸ch quan ®Ó t×m gi¶i ph¸p chÊm døt chiÕn
tranh, mµ tiÕp tôc lao s©u vµo cuéc chiÕn tranh b»ng viÖc
®­a å ¹t qu©n chiÕn ®Êu Mü vµ qu©n mét sè n­íc ®ång minh
Mü vµo miÒn Nam ViÖt Nam, tiÕn hµnh chiÕn l­îc chiÕn
tranh côc bé, ®ång thêi dïng kh«ng qu©n, h¶i qu©n ®¸nh ph¸
miÒn B¾c ViÖt Nam. Nhµ Tr¾ng vµ LÇu N¨m Gãc tin t­ëng
r»ng víi chñ tr­¬ng vµ biÖn ph¸p cøng r¾n nµy, nhÊt ®Þnh
Mü sÏ ®¸nh b¹i ®èi ph­¬ng trong thêi gian ng¾n nhÊt.

12

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

C¶ thÕ giíi håi hép theo dâi diÔn biÕn chiÕn sù vµ chiÒu
h­íng ph¸t triÓn cuéc chiÕn tranh. Hä ¸i ng¹i, råi lo l¾ng cho
ViÖt Nam tr­íc cuéc x©m l­îc tµn b¹o cña Mü. C¸c n­íc x·
héi chñ nghÜa, nhiÒu n­íc d©n chñ, nhiÒu tæ chøc quÇn chóng
tiÕn bé ë ch©u ¸, ch©u ¢u, ch©u Phi vµ Mü Latinh, trong ®ã
cã nh©n d©n tiÕn bé Mü lªn tiÕng ph¶n ®èi ®Õ quèc Mü, ñng
hé nh©n d©n ViÖt Nam.
Khi ®­a qu©n viÔn chinh trùc tiÕp tiÕn hµnh chiÕn tranh
x©m l­îc, nh÷ng ng­êi cÇm quyÒn n­íc Mü l¹c quan tin t­ëng
bao nhiªu th× qua cuéc ®ä søc mïa kh« lÇn thø nhÊt, hä c¶m
thÊy n­íc Mü ®ang ®i trong mét "®­êng hÇm kh«ng cã lèi ra"
vµ mét t©m lý bi quan ®· béc lé trong giíi d©n sù vµ qu©n sù.
Tuy vËy, chÝnh quyÒn Mü vÉn kh«ng tõ bá ©m m­u giµnh
th¾ng lîi b»ng qu©n sù, ngoan cè lao s©u vµo cuéc chiÕn tranh.
Tæng thèng Gi«nx¬n quyÕt ®Þnh t¨ng qu©n chiÕn ®Êu Mü vµ
ph­¬ng tiÖn kü thuËt chiÕn tranh hiÖn ®¹i, tiÕp tôc leo thang
vµ më réng chiÕn tranh víi quy m« lín h¬n, ¸c liÖt h¬n.
Nh©n d©n ViÖt Nam víi tinh thÇn "Kh«ng cã g× quý h¬n
®éc lËp, tù do" ®· ®oµn kÕt thµnh mét khèi thèng nhÊt, kiªn
quyÕt kh¸ng chiÕn. B»ng viÖc kÕt hîp chÆt chÏ ®Êu tranh qu©n
sù víi ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ ngo¹i giao, ®¸nh ®Þch b»ng ba
mòi gi¸p c«ng trªn c¶ ba vïng chiÕn l­îc, qu©n vµ d©n ta ®·
lÇn l­ît ®¸nh b¹i c¸c chiÕn l­îc vµ biÖn ph¸p chiÕn l­îc cña
Mü, tiÕn ®Õn më cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu
Th©n 1968, lµm rung chuyÓn n­íc Mü, lµm hiÖn lªn tr­íc
m¾t chÝnh quyÒn Gi«nx¬n vµ c¶ nh©n d©n Mü h×nh ¶nh qu©n
®éi Mü ®ang bÞ ®¸nh b¹i trong cuéc chiÕn tranh. Kinh ng¹c v×

lêi nãi ®Çu

13

cuéc tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n, bÞ bèi rèi v× trËn Khe Sanh vµ
bÞ thÊt b¹i nÆng nÒ trong cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c
lÇn thø nhÊt, tËp ®oµn hiÕu chiÕn trong bé m¸y cÇm quyÒn
n­íc Mü dao ®éng ý chÝ. X· héi Mü khñng ho¶ng s©u s¾c, néi
bé chia rÏ. NhiÒu tÇng líp nh©n d©n Mü ph¶n ®èi kÐo dµi chiÕn
tranh, ®ßi rót qu©n Mü vÒ n­íc. C¶ thÕ giíi ñng hé ViÖt Nam
chèng Mü leo thang chiÕn tranh. §Õn lóc nµy, phÝa Mü míi
chÊp nhËn th­¬ng l­îng víi ViÖt Nam, chÊm døt nÐm bom
miÒn B¾c tõ vÜ tuyÕn 20 trë ra. ChiÕn l­îc chiÕn tranh côc bé
bÞ ph¸ s¶n, Tæng thèng Mü NÝchx¬n muèn rót qu©n Mü nh­ng
vÉn duy tr× ®­îc thÕ m¹nh vµ chç dùa lµ qu©n ®éi vµ chÝnh
quyÒn Sµi Gßn b»ng viÖc thùc hiÖn chiÕn l­îc ViÖt Nam ho¸
chiÕn tranh, më réng chiÕn tranh ra toµn câi §«ng D­¬ng.
Môc tiªu cña ®Õ quèc Mü lµ b×nh ®Þnh miÒn Nam, ®Èy lïi chñ
lùc Qu©n gi¶i phãng, triÖt ph¸ c¸c c¨n cø du kÝch, ng¨n chÆn
®­êng tiÕp tÕ vµ ph¸ huû c¨n cø hËu cÇn, phong táa vµ ®¸nh
ph¸ lµm tª liÖt miÒn B¾c ViÖt Nam. §i ®«i víi t¨ng c­êng, më
réng chiÕn tranh, ®Õ quèc Mü dïng chÝnh s¸ch ngo¹i giao x¶o
quyÖt, ®¸nh vµo sau l­ng ViÖt Nam vµ t×m gi¶i ph¸p chÊm
døt chiÕn tranh ViÖt Nam tõ c¸c n­íc lín Liªn X«, Trung
Quèc, trong khi nh÷ng ®iÒu kiÖn hîp t×nh, hîp lý ®Ó ®em l¹i
hßa b×nh do phÝa MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng, ChÝnh phñ
c¸ch m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam vµ ChÝnh
phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®­a ra t¹i cuéc ®µm ph¸n
Pari ®Òu bÞ Mü b¸c bá. §Ó lõa bÞp vµ xoa dÞu sù c«ng phÉn
cña nh©n d©n Mü, nh©n d©n thÕ giíi vµ ®e däa ViÖt Nam,
Nhµ Tr¾ng vµ LÇu N¨m Gãc ®­a ra nh÷ng ®ît ngõng nÐm bom

14

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

bé phËn miÒn B¾c vµ ®ßi nh©n d©n ta ph¶i chÊp nhËn nh÷ng
®iÒu kiÖn "hßa b×nh" cña Mü. Sau nµy, M¾c Namara, nguyªn
Bé tr­ëng Quèc phßng Mü, cho ®ã lµ nh÷ng "c¬ héi hßa b×nh"
bÞ bá lì. Sù thËt sau nh÷ng ®ît ngõng nÐm bom, kh«ng qu©n
Mü ®¸nh ph¸ trë l¹i ¸c liÖt h¬n. Thùc chÊt Mü quyÕt giµnh
th¾ng lîi trªn thÕ m¹nh, ¸p ®Æt ý chÝ cña chóng cho nh©n
d©n ViÖt Nam. Song, sù x¶o quyÖt vµ ngoan cè ®ã kh«ng lõa
®­îc ai, cµng lµm cho tinh thÇn kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta
thªm kiªn quyÕt. Cuéc chiÕn tranh vÉn tiÕp diÔn ¸c liÖt,
nh­ng ®Õ quèc Mü kh«ng ®¶o ng­îc ®­îc chiÒu h­íng ®ang
thua cña chóng. Neil Shechan - nhµ b¸o Mü, mét trong
nh÷ng ng­êi cã c«ng phanh phui Tµi liÖu mËt LÇu N¨m Gãc
ra tr­íc c«ng luËn ®· nhËn ®Þnh ®óng ®¾n r»ng: "Sau nh÷ng
n¨m dµi t×m c¸ch khuÊt phôc nh÷ng d©n téc nghÌo khæ b»ng
sù tµn b¹o cña søc m¹nh kü thuËt cña m×nh, n­íc Mü, mét
n­íc giµu m¹nh nhÊt trªn qu¶ ®Êt nµy, cuèi cïng cã thÓ bÞ
nh÷ng ng­êi céng s¶n ViÖt Nam ®uæi ra khái b¸n ®¶o §«ng
D­¬ng. NÕu ®óng nh­ vËy, th× th¾ng lîi cña ng­êi ViÖt Nam
sÏ lµ mét thÝ dô v« song vÒ sù toµn th¾ng cña trÝ tuÖ con
ng­êi ®èi víi m¸y mãc"1.
ThÊt b¹i ®· râ, nh­ng ®Õ quèc Mü vÉn ngoan cè sö dông
søc m¹nh qu©n sù ®Ó Ðp ViÖt Nam trªn bµn ®µm ph¸n, ®Õn

_____________
1. Lêi tùa cuèn s¸ch Cuéc chiÕn tranh kh«ng qu©n ë §«ng
D­¬ng cña Neil Shechan, do nhãm nghiªn cøu vÒ chiÕn tranh
kh«ng qu©n Tr­êng §¹i häc Cornell biªn so¹n n¨m 1972, l­u tr÷
t¹i ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam.

lêi nãi ®Çu

15

khi nh©n d©n ta tiÕn hµnh cuéc tiÕn c«ng chiÕn l­îc n¨m 1972
giµnh th¾ng lîi rÊt to lín vµ ®¸nh b¹i chiÕn dÞch tËp kÝch
chiÕn l­îc b»ng B52 vµo Hµ Néi, H¶i Phßng, ®Ëp tan huyÒn
tho¹i vÒ søc m¹nh kh«ng qu©n "t­îng tr­ng cho ®ßn chñ yÕu
trong chiÕn l­îc cña Mü", th× Hoa Kú míi chÞu ký HiÖp ®Þnh
Pari, rót qu©n Mü vÒ n­íc.
Mïa xu©n 1973, "Mü cót", mïa Xu©n 1975, "ngôy nhµo".
N­íc ViÖt Nam ®­îc ®éc lËp, thèng nhÊt. §iÒu ®ã kh¼ng ®Þnh:
Trong thêi ®¹i ngµy nay, mét d©n téc dï nhá, nh­ng cã chÝnh
nghÜa, ®oµn kÕt thµnh mét khèi thèng nhÊt, kiªn quyÕt chiÕn
®Êu d­íi sù l·nh ®¹o cña mét ®¶ng m¸cxÝt-lªninnÝt cã ®­êng
lèi vµ chiÕn l­îc ®óng ®¾n, s¸ng t¹o, phï hîp víi ý nguyÖn cña
toµn d©n, ®­îc thÕ giíi ®ång t×nh ñng hé th× d©n téc ®ã cã thÓ
®¸nh b¹i bÊt cø kÎ thï x©m l­îc nµo dï lín m¹nh h¬n m×nh
gÊp béi.
Qua cuéc ®Êu trÝ, ®Êu lùc gi÷a hai bªn ViÖt Nam - Mü, cã
thÓ thÊy do coi th­êng ®èi ph­¬ng, l¹i kh«ng hiÓu ®­îc
truyÒn thèng, ý chÝ cña mét d©n téc quyÕt giµnh ®éc lËp,
thèng nhÊt Tæ quèc, kh«ng hiÓu ®­îc quy luËt cña cuéc chiÕn
tranh c¸ch m¹ng chÝnh nghÜa, nªn Mü kh«ng thÓ ho¹ch ®Þnh
®­îc chiÕn l­îc ®óng, lu«n lu«n bÞ ®éng, kh«ng lµm chñ ®­îc
t×nh thÕ vµ lµm chñ ®­îc m×nh, gÆp hÕt thÊt b¹i nµy ®Õn thÊt
b¹i kh¸c dï ®· dµy c«ng rót kinh nghiÖm, huy ®éng trÝ tuÖ
cña nhiÒu nhµ chiÕn l­îc, nhµ khoa häc, nh©n viªn nghiªn
cøu trong thêi gian dµi trong lÞch sö chiÕn tranh cña Mü.
VÒ phÝa ViÖt Nam, nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ ®­êng lèi,
ph­¬ng ph¸p c¸ch m¹ng, chiÕn l­îc chiÕn tranh nh©n d©n,

16

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

vÒ tæ chøc hËu ph­¬ng, tæ chøc lùc l­îng, v.v., ®­îc §¶ng Lao
®éng ViÖt Nam v¹ch ra trªn c¬ së nghiªn cøu ®iÒu kiÖn
kh¸ch quan, chñ quan mét c¸ch khoa häc vµ qu¸n triÖt cho
toµn d©n thùc hiÖn. Qua thùc tiÔn chiÕn tranh, ®­êng lèi, chñ
tr­¬ng cña §¶ng ®­îc bæ sung, ph¸t triÓn vµ hoµn chØnh. §ã
lµ sù kÕt hîp gi÷a trÝ tuÖ cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng,
Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ­¬ng víi trÝ tuÖ cña c¸c cÊp
chØ huy chiÕn tr­êng, mÆt trËn, trÝ tuÖ cña c¸c ®¶ng bé ®Þa
ph­¬ng, cña quÇn chóng nh©n d©n vµ lùc l­îng vò trang.
Song nh÷ng ph¸t kiÕn chiÕn l­îc l¹i xuÊt ph¸t tõ c¬ quan
l·nh ®¹o cao nhÊt cña §¶ng. TruyÒn thèng d©n téc, kinh
nghiÖm cña c¸c thÕ hÖ ®i tr­íc, cïng nh÷ng kinh nghiÖm
trong kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p lµ c¬ së rÊt quan
träng ®Ó §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh
ph¸t triÓn ®­êng lèi, chiÕn l­îc, s¸ch l­îc lµ nghÖ thuËt chØ
®¹o, ®iÒu hµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc.
Sù ph¸t triÓn ®ã ®­îc thÓ hiÖn trong viÖc ®¸nh gi¸ t×nh
h×nh quèc tÕ, trong n­íc, ®¸nh gi¸ ®óng ®Þch, ®óng ta, gi÷ v÷ng
®éc lËp tù chñ khi x¸c ®Þnh nhiÖm vô cña hai miÒn Nam - B¾c
vµ nhiÖm vô chung cña c¶ n­íc mçi khi ®èi ph­¬ng tung ra
nh÷ng thñ ®o¹n míi; tæ chøc c¶ n­íc ®¸nh giÆc trªn c¶ ba
vïng chiÕn l­îc ë tiÒn tuyÕn lín vµ chèng chiÕn tranh ph¸
ho¹i, b¶o vÖ v÷ng ch¾c hËu ph­¬ng miÒn B¾c x· héi chñ
nghÜa, chi viÖn kÞp thêi, ®Çy ®ñ cho miÒn Nam ®¸nh th¾ng vµ
lµm nghÜa vô quèc tÕ.
§iÒu ®ã cßn thÓ hiÖn ë tr×nh ®é nghÖ thuËt qu©n sù ®­îc
n©ng cao trªn c¸c lÜnh vùc chiÕn l­îc, chiÕn dÞch, chiÕn thuËt.

lêi nãi ®Çu

17

Do ®ã, ta ®· biÕt më ®Çu cuéc kh¸ng chiÕn ®óng lóc, biÕt t¹o thÕ,
t¹o lùc, t¹o thêi c¬, n¾m thêi c¬ ®Ó tæ chøc t¸c chiÕn chiÕn
l­îc, më c¸c cuéc tæng tiÕn c«ng, t¹o ra c¸c b­íc ngoÆt chiÕn
tranh cã lîi cho ta, tiÕn lªn giµnh th¾ng lîi cuèi cïng, kÕt
thóc chiÕn tranh vµo lóc cã lîi nhÊt cho c¸ch m¹ng ViÖt Nam
vµ thÕ giíi.
Cuéc kh¸ng chiÕn vÜ ®¹i cña ViÖt Nam ®· ®­îc sù ®ång
t×nh ñng hé réng lín cña Liªn X«, Trung Quèc vµ c¸c n­íc x·
héi chñ nghÜa anh em, c¸c n­íc yªu chuéng hßa b×nh, c«ng lý vµ
nh©n d©n tiÕn bé thÕ giíi, trong ®ã cã nh©n d©n tiÕn bé Mü. Nhê
®ã, ViÖt Nam ®· chiÕn th¾ng trªn c¶ ba mÆt trËn qu©n sù,
chÝnh trÞ, ngo¹i giao ë c¶ chiÕn tr­êng ViÖt Nam vµ trªn thÕ
giíi, ë t¹i n­íc Mü.
Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü x©m l­îc ®· kÕt thóc trän
vÑn vµo mïa Xu©n n¨m 1975, nh©n d©n ta ®· giµnh ®­îc ®éc
lËp vµ thèng nhÊt, ®ang ra søc x©y dùng cuéc sèng míi c«ng
b»ng, v¨n minh vµ hiÖn ®¹i. Cuéc chiÕn tranh ViÖt Nam trë
thµnh mét ®Ò tµi lÞch sö lín, ®­îc nhiÒu nhµ nghiªn cøu lÞch
sö, nhiÒu nhµ chÝnh trÞ trong n­íc vµ trªn thÕ giíi quan t©m
t×m hiÓu. Cho ®Õn nay, ®· cã hµng ngh×n cuèn s¸ch vµ tµi
liÖu nghiªn cøu vÒ cuéc chiÕn tranh ViÖt Nam trªn nhiÒu
khÝa c¹nh, nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c nhau. Do l­îng th«ng tin thu
thËp tõ hai phÝa cßn h¹n chÕ, do quan ®iÓm xem xÐt vµ ®éng
c¬ kh¸c nhau, nªn c¸c t¸c gi¶ n­íc ngoµi gi¶i thÝch, ®¸nh gi¸
vÒ cuéc chiÕn tranh còng kh¸c nhau, cã nhiÒu ®iÒu s¸t thùc,
nh­ng còng kh«ng Ýt ý kiÕn tr¸i ng­îc, nhÊt lµ vÒ nguyªn
nh©n chiÕn tranh, sù ®Êu trÝ, ®Êu lùc cña hai bªn tham chiÕn

18

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

suèt 21 n¨m, mµ kÕt côc phÇn th¾ng thuéc vÒ nh©n d©n
ViÖt Nam, vÒ t¸c ®éng cña nã ®èi víi thÕ giíi ®­¬ng ®¹i vµ
nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm, v.v..
ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam trùc thuéc Bé Quèc phßng
n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam ®· biªn so¹n, Nhµ
xuÊt b¶n Sù thËt ®· xuÊt b¶n lÇn ®Çu vµo n¨m 1990, 1991 bé
LÞch sö kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc 1954 - 1975 gåm hai
tËp. §ã lµ hai cuèn l­îc sö nh»m phôc vô kÞp thêi viÖc gi¸o
dôc truyÒn thèng trong lùc l­îng vò trang, nghiªn cøu, gi¶ng
d¹y ë c¸c häc viÖn, c¸c tr­êng sÜ quan trong Qu©n ®éi nh©n
d©n ViÖt Nam.
Sau 20 n¨m chiÕn tranh kÕt thóc, víi ®é lïi thêi gian ®ã,
®· cã thªm nhiÒu t­ liÖu tõ hai phÝa, nhÊt lµ c«ng tr×nh LÞch
sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, tËp II cña ViÖn LÞch sö §¶ng Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh, Tæng
kÕt cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc: Th¾ng lîi vµ bµi
häc do Ban Tæng kÕt chiÕn tranh trùc thuéc Bé ChÝnh trÞ
biªn so¹n, ®­îc Bé ChÝnh trÞ cho ý kiÕn kÕt luËn, Nhµ xuÊt
b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt Ên hµnh n¨m 1995, qua
kh¶o s¸t thùc tÕ c¸c chiÕn tr­êng, ý kiÕn ®ãng gãp cña nhiÒu
t­íng lÜnh, sÜ quan, c¸c nhµ khoa häc trong vµ ngoµi qu©n
®éi vµ ®«ng ®¶o b¹n ®äc, lÇn nµy ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt
Nam nghiªn cøu, biªn so¹n bé LÞch sö kh¸ng chiÕn chèng
Mü, cøu n­íc 1954-1975 ®Çy ®ñ h¬n.
Víi tinh thÇn t«n träng sù thËt, kh¸ch quan, khoa häc vµ
ý thøc tr¸ch nhiÖm ®èi víi lÞch sö, tËp thÓ t¸c gi¶ sÏ t¸i hiÖn
toµn bé cuéc kh¸ng chiÕn t­¬ng ®èi tû mû, trong ®ã cè g¾ng

lêi nãi ®Çu

19

lµm næi bËt mét sè sù kiÖn träng yÕu, ®ång thêi chó träng
ph©n tÝch lµm râ nguån gèc, nguyªn nh©n cuéc chiÕn tranh,
sù ®Êu trÝ, ®Êu lùc cña hai bªn tham chiÕn vµ nh÷ng bµi häc
kinh nghiÖm...
ViÖc nªu râ vµ ®¸nh gi¸ nh÷ng ­u, khuyÕt ®iÓm chÝnh,
cïng nh÷ng nguyªn nh©n vÒ thµnh c«ng, thÊt b¹i qua c¸c giai
®o¹n chiÕn tranh nh»m cung cÊp nh÷ng th«ng tin chÝnh x¸c
®Ó gióp b¹n ®äc hiÓu ®óng cuéc kh¸ng chiÕn vÜ ®¹i cña nh©n
d©n ta còng ®­îc x¸c ®Þnh lµ nhiÖm vô quan träng trong lÇn
biªn so¹n nµy.
Bé LÞch sö ®­îc biªn so¹n thµnh chÝn tËp:
TËp I: Nguyªn nh©n chiÕn tranh
TËp II: ChuyÓn chiÕn l­îc
TËp III: §¸nh th¾ng chiÕn tranh ®Æc biÖt
TËp IV: Cuéc ®ông ®Çu lÞch sö
TËp V: Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy n¨m 1968
TËp VI: Th¾ng Mü trªn chiÕn tr­êng ba n­íc §«ng D­¬ng
TËp VII: Th¾ng lîi quyÕt ®Þnh n¨m 1972
TËp VIII: Toµn th¾ng
TËp IX: TÝnh chÊt, ®Æc ®iÓm, tÇm vãc vµ bµi häc lÞch sö
Qu¸ tr×nh nghiªn cøu, biªn so¹n bé lÞch sö nµy, chóng t«i
®­îc sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña Bé Quèc phßng, ®ãng gãp ý kiÕn,
cung cÊp t­ liÖu cña c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng, Nhµ n­íc,
qu©n ®éi trong c¸c thêi kú chiÕn tranh, c¸c c¸n bé cao cÊp,
trung cÊp, c¸c phßng khoa häc c«ng nghÖ vµ m«i tr­êng c¸c
qu©n khu, qu©n ®oµn, tØnh ®éi vµ nhiÒu nhµ khoa häc, ®Æc
biÖt lµ sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o s¸t sao, tû mû cña Ban l·nh ®¹o

20

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam còng nh­ c¸ nh©n c¸c ®ång
chÝ ViÖn tr­ëng qua c¸c thêi kú. Chóng t«i ch©n thµnh c¶m
¬n sù ®ãng gãp nhiÖt t×nh vµ ®Çy tr¸ch nhiÖm nµy.
MÆc dï tËp thÓ t¸c gi¶ rÊt cè g¾ng trong viÖc s­u tÇm,
chØnh lý t­ liÖu vµ thÓ hiÖn, song lÞch sö cuéc kh¸ng chiÕn
chèng Mü, cøu n­íc diÔn ra 21 n¨m v« cïng hµo hïng, ph¶n
¸nh ®­îc thËt ®Çy ®ñ qu¶ kh«ng ph¶i dÔ dµng, v¶ l¹i tr×nh ®é
nhËn thøc cña tËp thÓ t¸c gi¶ cßn nhiÒu h¹n chÕ, nªn bé sö
ch¾c ch¾n kh«ng tr¸nh khái thiÕu sãt vµ h¹n chÕ nhÊt ®Þnh.
RÊt mong b¹n ®äc phª b×nh, ®ãng gãp ý kiÕn ®Ó gióp cho
viÖc nghiªn cøu biªn so¹n ngµy cµng ®¹t chÊt l­îng cao.
ViÖn lÞch sö qu©n sù ViÖt Nam

21

Ch­¬ng 1

T×nh h×nh viÖt nam vµ thÕ giíi
sau th¾ng lîi ®iÖn biªn phñ

I- ViÖt nam tõ sau ngµy 20-7-1954
Cuéc kh¸ng chiÕn bÒn bØ, anh dòng cña nh©n d©n
ViÖt Nam mµ ®Ønh cao th¾ng lîi lµ chiÕn th¾ng §iÖn Biªn
Phñ vang déi ®· buéc ChÝnh phñ Ph¸p ph¶i ký kÕt HiÖp
®Þnh Gi¬nev¬ (th¸ng 7-1954), c«ng nhËn ®éc lËp, chñ
quyÒn, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ cña n­íc ViÖt
Nam, rót hÕt qu©n viÔn chinh vÒ n­íc. §©y lµ b­íc ngoÆt
quan träng trong lÞch sö ®Êu tranh giµnh ®éc lËp cña
nh©n d©n ta. Th¾ng lîi nµy më ®­êng cho c¸ch m¹ng
ViÖt Nam b­íc vµo mét thêi kú ph¸t triÓn míi, víi nh÷ng
®iÒu kiÖn thuËn lîi míi, nh­ng còng ®Çy nh÷ng khã
kh¨n, phøc t¹p míi. §Êt n­íc t¹m thêi chia thµnh hai
miÒn víi hai chÕ ®é chÝnh trÞ kh¸c nhau. MiÒn B¾c ®­îc
hoµn toµn gi¶i phãng ®i lªn chñ nghÜa x· héi, miÒn Nam
cßn n»m d­íi sù thèng trÞ cña ®Õ quèc Mü vµ tay sai.
Cuéc ®Êu tranh ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt

22

lÞch sö kh¸ng chiÕn chèng mü, cøu n­íc... tËp I

n­íc tiÕp tôc b»ng nhiÒu h×nh thøc vµ ph­¬ng ph¸p kh¸c
nhau trong ®iÒu kiÖn cã ph¸p lý cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬,
vµ thÕ giíi chia thµnh hai phe ®èi kh¸ng, nh­ng l¹i "cïng
tån t¹i hßa b×nh" trong cuéc chiÕn tranh l¹nh c¨ng th¼ng
vµ gay g¾t.
ë miÒn B¾c, sau khi qu©n ®éi Ph¸p rót ®i, nh©n d©n
ta ph¶i tËp trung hµn g¾n vÕt th­¬ng chiÕn tranh, kh«i
phôc kinh tÕ, b¶o ®¶m ®êi sèng, cñng cè, x©y dùng miÒ